ในบรรดาองค์กรภาครัฐที่เริ่มขยับตัวเรื่อง Legal Tech ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง (CIPITC) ถือเป็นหน่วยงานที่เดินหน้าอย่างเป็นรูปธรรมที่สุดหน่วยงานหนึ่ง เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม 2569 คณะทำงานโครงการ “CIPITC AI Legal Assistant” ได้ประชุมครั้งแรกเพื่อกำหนดกรอบการศึกษาและทดลองใช้เทคโนโลยี AI โดยเฉพาะเครื่องมือ NotebookLM ในการสนับสนุนการจัดการองค์ความรู้และการสืบค้นคำพิพากษา
การเลือกใช้ NotebookLM ซึ่งเป็นเครื่องมือของกูเกิลที่ออกแบบมาสำหรับการสรุปและตอบคำถามจากเอกสารที่ผู้ใช้ป้อนเข้าไป ถือเป็นทางเลือกที่ระมัดระวัง ศาลไม่ได้เลือกใช้โมเดลภาษาขนาดใหญ่แบบเปิดกว้างที่อาจสร้างคำตอบจาก “ความจำ” ของตัวเองโดยไม่มีแหล่งอ้างอิงชัดเจน แต่เลือกเครื่องมือที่ทำงานบนฐานข้อมูลที่ศาลควบคุมได้ อย่างไรก็ตาม คณะทำงานได้ให้ความสำคัญกับ “ข้อจำกัดของระบบและความปลอดภัยด้านข้อมูล” เป็นเงื่อนไขสำคัญในการทดลอง นี่คือจุดที่บทเรียนจากต่างประเทศมีส่วนเกี่ยวข้อง งานวิจัยจากวงการกฎหมายระบุว่าแม้ AI จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพได้มาก แต่ผู้ใช้ยังคงต้องตรวจสอบผลลัพธ์จาก AI เนื่องจากความเสี่ยงที่ AI อาจสร้างข้อมูลเท็จหรือมีอคติแฝงอยู่ ศาลไทยจึงเลือกแนวทางที่มนุษย์ยังเป็นผู้ตรวจสอบขั้นสุดท้าย
หากการทดลองนี้สำเร็จ ผลลัพธ์ที่คาดหวังไม่ใช่การแทนที่ผู้พิพากษา แต่คือการลดเวลาในการค้นหาและอ้างอิงคำพิพากษาเก่าที่เกี่ยวข้อง ซึ่งเป็นงานที่ต้องใช้ความละเอียดสูงและกินเวลามากในคดีทรัพย์สินทางปัญญาที่มักมีประเด็นทางเทคนิคซับซ้อน การมีเครื่องมือที่ช่วยดึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องได้อย่างรวดเร็วและมีแหล่งอ้างอิงชัดเจน จะช่วยให้ผู้พิพากษาและเจ้าหน้าที่สามารถมุ่งสมาธิไปที่การวิเคราะห์ข้อกฎหมายและการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานได้มากขึ้น สำหรับผู้ที่ต้องการติดตามความคืบหน้าของโครงการนี้ สามารถดูรายละเอียดการประชุมคณะทำงานได้ที่เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ที่ https://ipitc.coj.go.th/th/content/category/detail/id/4/cid/22/iid/559535/
สิ่งที่ยังต้องจับตาต่อไปคือ ผลการประเมินว่าจะถูกนำไปสู่การขยายผลหรือไม่ และหากขยายผล ศาลจะมีมาตรการกำกับดูแลการใช้งาน AI อย่างไรเพื่อไม่ให้กระทบต่อหลักประกันในกระบวนการยุติธรรม การทดลองนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องเทคโนโลยี แต่เป็นบททดสอบว่าองค์กรตุลาการไทยพร้อมแค่ไหนที่จะปรับกระบวนการทำงานภายในให้สอดคล้องกับเครื่องมือใหม่ โดยไม่เสียหลักความโปร่งใสและตรวจสอบได้



