เมื่อข้อมูลคือทางหลวงสายใหม่ เปิดแผน Open Finance ของ ธปท. ที่จะเชื่อมเกาะข้อมูลให้เป็นผืนเดียว

เกาะข้อมูลที่ทำให้คนดิจิทัลยังมองไม่เห็น

นางดารณี แซ่จู ผู้ช่วยผู้ว่าการ สายกลยุทธ์และโครงการพิเศษ ธนาคารแห่งประเทศไทย ได้กล่าวในงาน Money20/20 Asia 2026 ณ กรุงเทพฯ ว่า ประเทศไทยมีโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลสองชั้นที่แข็งแกร่งแล้ว นั่นคือ ตัวตนดิจิทัล (National Digital ID) และ การชำระเงิน (PromptPay) แต่ยังขาดชั้นที่สามซึ่งสำคัญที่สุด นั่นคือ ข้อมูล

เธอยกตัวอย่างเกษตรกรทุเรียนรายหนึ่งในจังหวัดจันทบุรีที่รับเงินผ่าน PromptPay มีบัตรประชาชนดิจิทัล และรับเงินอุดหนุนภาครัฐผ่านบัญชีธนาคาร แต่เมื่อขอสินเชื่อเพื่อติดตั้งระบบน้ำอัจฉริยะ กลับถูกธนาคารมองว่าเป็น “คนแปลกหน้า” เพราะไม่มีหลักฐานดิจิทัลที่สามารถพกพาได้

ปัญหานี้เรียกว่า “เกาะข้อมูล” (Data Islands) ที่ข้อมูลถูกเก็บแยกในธนาคาร โทรคมนาคม และแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซ โดยไม่มีสถาบันใดเห็นภาพรวมทั้งหมด

สองโครงการที่ ธปท. กำลังสร้างเป็นทางหลวงข้อมูล

ธปท. กำลังดำเนินการสองโครงการหลักเพื่อแก้ปัญหานี้:

โครงการ Your Data เป็นการสร้างมาตรฐานระดับชาติสำหรับระบบนิเวศข้อมูลที่ยึด ความยินยอม เป็นฐาน ผู้ช่วยผู้ว่าการ ธปท. อธิบายว่าเป็นเหมือน “รีโมทดิจิทัล” ที่ให้ประชาชนควบคุมข้อมูลของตนเอง และส่งต่อไปยังสถาบันที่ตนเลือกได้

โครงการ Digital-RD เป็นความร่วมมือกับกรมสรรพากร เพื่อให้ผู้ใช้บริการสามารถใช้ประวัติการยื่นภาษีที่ผ่านการรับรองแล้วเป็นหลักฐานทางการเงินแบบดิจิทัล แทนเอกสารกระดาษ ช่วยให้ธนาคารสามารถอนุมัติสินเชื่อได้ภายในไม่กี่นาที

ข้อมูลที่ไม่ใช่แค่ตัวเลข แต่คือโอกาส

ประโยชน์ที่คาดว่าจะเกิดขึ้นไม่จำกัดอยู่แค่การเข้าถึงสินเชื่อ หลักเกณฑ์ Your Data ระบุชัดเจนว่าการแบ่งปันข้อมูลจะช่วย ปรับปรุงการเข้าถึงสินเชื่อในต้นทุนที่เหมาะสม ลดการพึ่งพาสินเชื่อนอกระบบ และอำนวยความสะดวกให้ข้อมูลไหลเวียนไปยังภาคส่วนอื่น เช่น ตลาดทุนและประกันภัย

สำหรับประชาชนทั่วไป นี่หมายความว่าพฤติกรรมการใช้จ่ายที่เคย “มองไม่เห็น” จะกลายเป็นหลักฐานที่ใช้สร้างโอกาสได้ เช่นเดียวกับเกษตรกรทุเรียนรายนั้นที่ข้อมูลการชำระเงินผ่าน PromptPay จะกลายเป็นเครดิตทางสังคมในระบบการเงิน

ความท้าทายที่ยังรออยู่

อย่างไรก็ตาม รายงานจาก CGAP ชี้ว่ายังมีช่องว่างสำคัญสองประการ ประการแรก อำนาจของ ธปท. จำกัดอยู่แค่ผู้ให้บริการทางการเงินภายใต้การกำกับ ทำให้การเข้าถึงข้อมูลทางเลือก เช่น ข้อมูลภาษี ค่าน้ำค่าไฟ และอีคอมเมิร์ซ ยังต้องอาศัยกฎหมายเฉพาะหรือข้อตกลงทวิภาคี ประการที่สอง หน่วยงานรัฐและผู้ถือข้อมูลภาคเอกชนยังขาดมาตรฐานร่วมและโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการแลกเปลี่ยนข้อมูลอัตโนมัติ

นั่นหมายความว่า แม้ทางหลวงสายใหม่จะเริ่มสร้างแล้ว แต่ยังต้องรอให้ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาร่วมกำหนด “กฎจราจร” ให้เป็นมาตรฐานเดียวกันก่อน